Gebelerde beden algısını etkileyen önemli faktörler arasında yaş, eğitim durumu, meslek, gelir düzeyi, yaşanılan yer ve gebelikte yaşanan fiziksel değişiklikler yer almaktadır
6,18. Bu araştırmada; 30-44 yaş aralığında olan, kendisi ve eşi ilköğretim mezunu olan, çalışan, köyde yaşayan, evliliği 5 yıldan uzun süredir devam eden, iki ve daha fazla gebeliği olan, gebelik süresince 10 kg' dan fazla kilo alan, gebeliği planlı olmayan, gebelikte diyabet ve hipertansiyon gibi sağlık sorunları yaşayan ve düzenli egzersiz yapmayan gebelerin GÖBAÖ puan ortalamaları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksektir (p<0.05, p<0.001). Ölçek puanı yükseldikçe, gebeliğe özgü beden algısı olumsuz yönde artmaktadır. Bulgulara göre, 18-29 yaş arası gebelerde beden algısı daha olumludur. Literatürde genç gebelerde beden algısının olumlu olduğunu belirten çalışmalar olduğu gibi, yaş ilerledikçe beden algısının olumlu yönde değiştiğini savunan araştırmalar da bulunmaktadır
6,8,19. Bu farklılığın, gebelerin içinde bulundukları sosyal çevre ve sahip oldukları destek sistemlerinden kaynaklanabileceği düşünülmektedir
8,19. Köyde yaşayan ve evliliği 5 yıldan uzun süredir devam eden gebelerin de beden algısı daha olumsuzdur. Ersanlı Kaya ve Atasever
18 yaptıkları çalışmada, şehir merkezinde yaşayan kadınların beden algılarının daha yüksek olduğunu belirtmiş; ancak evlilik süresinin beden algısını etkilemediğini ifade etmişlerdir. Bu araştırmada bu farklılığın nedeni kırsal yaşamın getirdiği zorluklar ile uzun süreli evliliklerin yol açabileceği duygusal yıpranma olabilir. Bu araştırmada iki ve üzeri gebelik geçiren gebelerin beden algısı daha olumsuz iken Şeker ve ark.
20 gebelik sayısının beden algısını etkilemediğini saptamışlardır. Anaç ve Gözüyeşil
19 ikinci ve daha fazla gebeliği olan kadınların beden algısının daha yüksek olduğunu belirlemişlerdir. Ayrıca gebelikte 10 kg’dan fazla kilo alan kadınların beden algıları da daha olumsuzdur. Ersanlı Kaya ve Atasever
18 yaptıkları çalışmada kiloyu sorun olarak gören gebelerin beden algılarının olumsuz etkilendiğini bildirmişlerdir. Gebeliğin planlı olmasının gebeliğe ilişkin algıyı etkileyebileceği düşünülmektedir. Bu araştırmada gebeliği planlı olan kadınlarda beden algısının daha olumlu olduğu bulunmuştur. Literatürde gebeliği planlı olan kadınların bedenlerini daha olumlu algıladıklarını bildiren çalışmalar bulunmaktadır
2,5. Ayrıca, bu araştırmada gebelikte diyabet ve hipertansiyon sorunu yaşayan kadınlarda gebelik algısı daha olumsuzdur. Gebelikte yaşanan sağlık sorunları beden algısını olumsuz etkilemektedir
21. Yine benzer bir çalışmada gebeliğinde sağlık problemi yaşayanlarda beden algısı olumsuz etkilenmiştir
6. Ayrıca bu araştırmada düzenli egzersiz yapmayan gebelerde gebelik algısının daha olumsuz olduğu saptanmıştır. Desai ve ark.
3 fiziksel aktivitenin gebelikte beden algısını etkileyen faktörler arasında olduğunu belirtmiştir. Sun ve ark.
22 yaptıkları meta-analizde egzersizin, özellikle gebelik döneminde yaşanan fiziksel değişimlere karşı oluşan olumsuz beden algısını hafifletmede etkili bir araç olabileceğini bildirmişlerdir.
Gebelerin sağlıklı yaşam davranışları değerlendirildiğinde; ilköğretim ve ortaöğretim mezunu olan, çalışan, yüksek gelir düzeyine sahip, şehir merkezinde yaşayan, çekirdek aile yapısına sahip olan, ilk gebeliğini yaşayan, gebelikte kilo artışı gözlenen, gebeliği planlı olan, gebelik sürecinde düzenli takiplere giden ve düzenli egzersiz yapan kadınların Gebelikte Sağlıklı Yaşam Davranışları Ölçeği’nden aldıkları puanların anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.05, p<0.001). Gebelerin sağlıkla ilgili davranışlarını etkileyebilecek faktörler arasında; annenin yaşı, ekonomik durumu, gebeliğin istenmiş ve planlanmış olması, eğitim düzeyi, gebelik sayısı, sağlık güvencesinin varlığı ve sosyal destek düzeyi gibi değişkenler yer almaktadır 23. Dunney ve Murphy 24 İrlanda’da ilk gebeliğini olan ve üçüncü trimesterde bulunanların sağlıklı yaşam tarzı davranışlarını benimseme olasılıklarının daha yüksek olduğunu saptamıştır. Ünal ve ark. 25 ise gelir düzeyinin sağlıklı yaşam davranışlarını anlamlı şekilde etkilediğini; ancak yaş, eğitim durumu, çalışma durumu, medeni durum, aile tipi, gebelik ve çocuk sayısı ile sağlıklı yaşam davranışlarını etkilemediğini bildirmişlerdir. Özcan ve ark. 11 çalışmayan, düzenli egzersiz yapan ve gebeliği planlı olan kadınların sağlık davranışları puanlarının daha yüksek olduğunu belirlemişlerdir. Ersanlı Kaya ve Atasever 18 eğitim düzeyi, gelir düzeyi ve çalışma durumunun gebenin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını benimsenmesine etkisinin olmadığımı saptamışlardır. Başka bir çalışmada da gebelikte sağlıklı yaşam davranışlarının; özellikle sağlıklı beslenme, daha düşük beden kitle indeksi ve düzenli fiziksel aktivite ile ilişkili olduğunu bildirilmektedir 26. Macaristan’da yapılan bir diğer çalışmada da yine benzer şekilde gebelikte sağlıklı yaşam davranışlarını daha yüksek düzeyde benimsemek; ileri anne yaşı, eş/partnerin olması, daha yüksek eğitim düzeyi, gebeliğin planlı olması ve antenatal bakıma erken başlanması ile ilgili olduğu tespit edilmiştir 13. Literatürde yer alan çalışmalarda genel olarak aynı doğrultuda bulgular elde edilmiştir.
Bu araştırmada GÖBAÖ toplam puan ortalaması ise 44.18±12.18 (min 17-max 79) olarak belirlenmiştir. Buna göre gebeliğe özgü beden algısının hafif düzeyde olumsuz olduğu söylenebilir. Literatürde gebelerin beden algısının olumlu veya olumsuz olduğunu belirten çalışmalar bulunmaktadır 5,19,27. Beden algısının değişiklik göstermesi kullanılan ölçeklerin farklı olmasından kaynaklanabilir. Bu araştırmada GSYDÖ toplam puanı 112.47±16.29 olarak bulunmuştur. Gebelerin sağlıklı yaşam davranışlarına önemli ölçüde özen gösterdikleri söylenebilir. Yapılan benzer çalışmalarda GSYDÖ toplam puan ortalamasının 115.71±15.80 ve 113.99±13.15 olduğu belirlenmiştir 28,29. Elde edilen bulgular literatür ile uyumludur.
Bu araştırmada, gebeliğe özgü beden algısı ile sağlıklı yaşam davranışları arasında negatif yönlü, zayıf düzeyde ancak anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Buna göre, gebelerin beden algısının olumsuz olması, sağlıklı yaşam davranışlarını da düşük düzeyde de olsa olumsuz etkilemektedir. Bu bulgu, beden algısının yalnızca psikolojik değil, aynı zamanda davranışsal sağlık alanında da etkili olabileceğini göstermektedir. Bu nedenle, prenatal dönemde olumsuz beden algısına sahip kadınların erken dönemde belirlenmesi, sağlıklı yaşam davranışlarının olumsuz etkilenmesinin önlenmesi açısından önem taşımaktadır.
Bu araştırmanın bazı sınırlılıkları bulunmaktadır. Verilerin yalnızca bir ilçe hastanesine başvuran gebelerden elde edilmiş olması, bulguların daha geniş popülasyonlara genellenebilirliğini sınırlamaktadır. Ayrıca, araştırmanın tanımlayıcı desende olması nedeniyle nedensel ilişki kurulmamaktadır.
Sonuç olarak bu araştırma, gebeliğe özgü beden algısını etkileyen çeşitli sosyodemografik ve sağlıkla ilişkili faktörleri ortaya koyarken, beden algısı ile sağlıklı yaşam davranışları arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Gebelik sürecinde olumsuz beden algısına sahip kadınların, sağlıklı yaşam davranışlarını benimseme düzeyleri de düşmektedir. Bu nedenle, gebelerin beden algılarının antenatal dönemde değerlendirilmesi ve desteklenmesi, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının geliştirilmesi açısından önemlidir.
)
)
)
